Şunu önce belirtmeliyim ki bu yazıyı tesadüfen okuyan bir “bayan” veya “kadın” biraz sinirlenecek. Sebebi ise başlıkta yazan “bayan” kelimesi.
Son zamanlarda “bayan” kelimesine karşı bir savaş açıldı. Artık “erkek olmayan” herkes “kadın” hükmünde. Dolayısı ile “bayan” kelimesi “Erkek olmayan” tür dışında herkes için biraz sinir bozucu olabiliyor.
Ancak bu, bir yanlış veya kasıtlı kullanımdan öte; “bayan” kelimesibir nesle zorla dayatılmıştır. Ancak 50 yaş altı kimse bunu bilemez.
Bundan yarım asır önce, yani 1960 senesi evveli kullanılan bazı kelimeler neredeyse argo kabul edilirdi. Bu kelimeleri kullanan kişiler; ya köylü, ya cahil hükmünde sayılırdı. Şimdi bunlardan birkaç tanesini yazacağım.
Yarım asır önce “gebe” kelimesi “ayıp” kelimelerdendi. Gebe ifadesini kullananlar ya cahil, ya kaba ya da köylü kabul ediliyordu. Bize okullarda “muaşeret” kaideleri öğretilirken “Sakın ‘gebe’ demeyin. Siz okuyan yeni nesilsiniz, ‘gebe’ kelimesi köylülerin kullandığı bir ifadedir ve onlar da cahil insanlardı” derlerdi.
Okumuşların(!) bu tavsiyesi üzerine köylüler; “Yüklü veya gebe” kelimesini kullanırken, okumuş taifesi(!) gebe yerine “hamile” diyorlardı. Yani hamile kelimesi daha estetik veya kibar addediliyordu.
Zaman içinde eczanelerin camlarında “Gebelik testi yapılır” cümlesini okuyunca “Bunlar nasıl eczacı olmuş? Daha gebe ile hamile ne demek bilmiyorlar. Bir de şehirli olacaklar” diye geçirdim içimden. Meğer “hamile” Arapça imiş. Onun yerine köylü gibi olmaya razı olan okumuş şehirli taifesi “hamile” yerine “gebe” ifadesini kullanmaya başladı. Bir nevi bir dönüşümdü bu.
Diğer kelimeler ise “Bay” ve “Bayan” idi. Öğretmenlerimiz bize mektup üzerine adres nasıl yazılır diye öğretirken; bazı açıklamalarda bulunurdu. Önce mektup kime gidecekse mektubun üzerine erkekse ‘bay’, kadınsa ‘bayan’ yazılmalı derdi. İki de örnek verirdi. Zarfın birinin üzerinde el yazısıyla “Sayın Bay: Hasan Toprak veya Sayın Bayan: Fatma Çiçek” yazıyordu. Ayrıca mektup zarfı üzerinde yazılan her kelimenin “Büyük (ünlü) harf ile başlaması gerektiğini de söylemeyi ihmal etmiyordu.
Bizsenelerce mektup zarflar üzerinde; “Sayın Bay veya Sayın Bayan” diye başlayan yazıları çok okuduk ve yazdık. Kesinlikle erkek veya kadın kelimesi ayıptı. Bunun ayıp olduğunu söyleyenler de okumuşlardı.
Günümüzde “bayan” denildiğinde bütün kadınlar tepki veriyor. Hâlbuki bize okumuşlar -ki onların oy verdikleri yerler de köylüler gibi değildi- böyle söylediler ve öğrettiler. Meğer köylüler “kadın” derken doğrusunu biliyormuş. Ne oldu da dün köylü olan kişiler o zaman için konuşma bilmez kabul edildi. Nedir bu köylüyü cahil görme alışkanlığı.
Ben bir köy çocuğu olarak kasıtlı ve kinayeli olarak; erkek olmayan her kişi için “kadın” kelimesini kullanıyorum. Çünkü dedelerim de “kadın” diyordu ve şehirliler tarafından ayıplanıyordu. Sizi gidi “Aydın Kadınlar” sizi. Geldiniz mi sözümüze…
Yazı başlığını bilerek öyle verdim. Olur ya bir kadın okursa bu kelimenin cemaziyülevveli nasılmış öğrensinler diye. Bir köylü olarak bizim için bir beis yok! Dedelerim de “kadın” diyordu, biz de “kadın” deriz. Dedelerimizin sözünden çıkacak değiliz ya.
Şimdi çok kişi geçmişi bilmediği için bizim bilerek yanlış yaptığımızı sanıyor. Bu bilgileri “Çok amperli aydınlardan” öğrendik. Yani “Dün dündür, bugün bugündür” diyecek halimiz yok. Biz Anadolu’nun saf çocuklarıyız. Bize nasıl öğretilerse öyle davranırız. Ancak bazı “Çok amperli aydınlar” gibi yanar-döner değiliz.
Eskiden “LED ışıkları” olmadığı için “aydın” kelimesini de yanlış öğrenmiş olabiliriz. Yani elektrik vardı da biz mi düğmesine basmadık!
Şimdi anladınız mı “kadınlar”, ne zaman kimlere neler öğretilmiş.
Biz eskiden ne dediysek şimdi de aynısını deriz. Erkek “adam”” sözünden dönmez.