Bilmem daha nerelerde kullanılan bir söz. Bazı kelimeler ve deyimler ülkenin muhtelif yerlerinde de ortak olarak kullanılıyor. Kâh toplu göçler, kâh birkaç aile bir yerden başka bir yere kalıcı olarak taşındığında kelimelerini de taşır peşi sıra.
Ülkemizin coğrafi olarak çok uzak yerlerinde aynı kelimeler kullanılırken, komşu illerde konuşulmaması bu kelimelerin bir şekilde taşındığı anlamı taşımaktadır.
İşi uzatmadan yazımızın başlığında da belirtilen söze gelelim. Ordu’nun Perşembe ilçesine ait Okçulu köyünde kullanılan bir sözdür. Yazımız girişinde de söylediğimiz gibi ülkenin başka nerelerinde bilinir bilmem. Biz Okçulu köyünde hangi anlamda kullanıldığını açıklayalım.
Cümlemize geçmeden önce bazı açıklamalarda bulunmak gerekiyor. Bu sözde geçen “öte” ile “beri” kelimesi mekân veya mesafeden değil “zaman” veya “süre” olarak kullanılır.
Konuşmalarımızda “Az öteye git!” veya “Biraz beri gel!” cümlelerinde “öte” ile “beri” tamamen “mesafe” anlamında kullanılmıştır.
Bazen muhataplarımıza “Falan zaman yaparım” diye söz verdiğimiz durumlar olmuştur. Adı konulmuş olan zamana yaklaştıkça söz verilip de yapılmamış her iş insanın gerginliğe veya telaşa sürükleyebilir. Bu gibi haller şartlar gereği olabildiği gibi, ihmal ve unutkanlıklar yüzünden de olabilir. Ve beklenen zaman yaklaşmıştır.
İşte “Ötesi beri geldi” sözü burada, “Verilen süre dolmak üzere” anlamına gelir. Kısaca “Vakit çabuk geçti, zaman daraldı biz hala verdiğimiz sözü tutamadık” diye bir kaygının içine girebiliriz.
Burada “Ötesi beri geldi” sözü “Zaman daraldı, vakit çok çabuk geçti, biz halâ yol alamadık, yapılması gerekeni yapamadık” diye söylenir.
Ötesi beri gelmek…
Beklenen sürenin dolmasına az kalmak…
Yoksa coğrafi olarak “ötelere” ait mekânlar “berilere” gelmiş değil.
Halkımız bazen öyle bir söz söyler ki insan mecazını, aslından daha çok tutar.
Çocukluğumuzda büyüklerimizden sık duyardık. Hele okul zamanı büyüklerimiz “Ötesi beri geldi, siz hala uykudasınız” cümlesini işitmeyen yoktur. Yine “Ötesi beri geldi, biz hala daha bahçeyi fındık toplanacak hale getiremedik” derken “Boşuna oyalandık, bahçe hizmetlerini yerine getiremedik. Ötesi de beri geldi, biz hala aynı yerdeyiz” denildiği çok olmuştur.
Bu kültür ikliminde yaşayan kişiler bu sözün anlamını bilirler. Ancak yabancı olanlar cümleyi kelime kelime tercüme etmeye kalkışırsa o zaman ortaya son derece saçma şeyler çıkar.
Ötelerin beri gelmesi…
Öte denilen bir mesafedir.
Beri denilen de bir mesafedir.
Bu “ötelerin” coğrafi olarak “beri gelmesi” demektir ki akla da hakikate de aykırıdır. Ancak ilim sahibi olmasa da irfan sahibi olan halkımız “öte” ile “beri” kelimelerine, mekândan çok süre, zaman, vakit gibi anlamlar yüklemişler “Ötesi beri geldi” gibi bir sözü hayata geçirmişlerdir.
Biz de bu terimler yarınlara kalsın diye kaleme aldık. Böylece belli bir süre geçtikten sonra atalarımızın neler söylemiş olduğunu da sonraki nesil öğrenmiş olur.
Neyse “Ötesi beri gelmeden” bu yazıyı bitirelim.